De Wet arbeid en zorg (WAZO): praktische gids voor werkgevers

• De WAZO bundelt alle bijzondere verlofvormen: van zwangerschapsverlof tot zorgverlof.
• Sommige verloven zijn betaald, andere onbetaald; cao’s kunnen aanvullende afspraken bevatten.
• Werkgever mag verlof alleen weigeren bij zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen.
• Ontslag wegens het opnemen van WAZO-verlof is verboden.
• Goed werkgeverschap betekent: tijdig informeren, zorgvuldig beoordelen en correct uitvoeren.

Wat is de WAZO?

De Wet arbeid en zorg (WAZO) regelt alle bijzondere vormen van verlof voor werknemers en ambtenaren. Het doel: werk en privé beter combineren, zodat werken aantrekkelijk blijft voor iedereen. De WAZO omvat onder andere:

• Zwangerschaps- en bevallingsverlof
• Adoptie- en pleegzorgverlof
• Geboorteverlof en aanvullend geboorteverlof
• Calamiteitenverlof en kort verzuimverlof
• Kortdurend en langdurend zorgverlof
• Ouderschapsverlof

Sommige verloven zijn betaald, andere onbetaald. In cao’s kunnen aanvullende regelingen staan, bijvoorbeeld extra verlofdagen of een ruimere baangarantie. 

Juridisch kader: rechten en plichten van de werkgever

1. Gelijke behandeling en bescherming tegen ontslag

Werkgever mag geen onderscheid maken op basis van geslacht, arbeidsduur of contractvorm. Ontslag wegens het opnemen van WAZO-verlof is verboden. Andere ontslagredenen (zoals bedrijfseconomisch) kunnen wel tot einde dienstverband leiden, ook als werknemer verlof geniet. 

2. Goed werkgeverschap

De WAZO is een uitwerking van goed werkgeverschap. Werkgever moet werknemers actief wijzen op verlofmogelijkheden en zorgvuldig omgaan met aanvragen. 

3. Zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen

Verlof mag alleen worden geweigerd als er sprake is van zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen. Dit is een hoge drempel: organisatorische ongemakken zijn onvoldoende. Denk aan unieke functies, onmisbare kennis of situaties waarin het werk stilvalt. Weigering moet goed onderbouwd zijn. 

Overzicht van verlofregelingen

Zwangerschaps- en bevallingsverlof

• Minimaal 16 weken (één kind) of 20 weken (meerling).
• Verlof start uiterlijk 4 tot 6 weken voor de uitgerekende datum.
• Werkgever vraagt de uitkering aan bij het UWV.
• Tijdens verlof bouwt werknemer gewoon vakantiedagen op.
• Extra bescherming: opzegverbod tijdens zwangerschap, verlof en zes weken na werkhervatting. 

Adoptie- en pleegzorgverlof

• Maximaal zes weken, aaneengesloten of verspreid over 26 weken.
• Uitkering via UWV, 100% van het (maximum)dagloon.
• Spreiding mag alleen worden geweigerd bij zwaarwegende belangen. 

Geboorteverlof en aanvullend geboorteverlof

• Geboorteverlof: één werkweek, volledig doorbetaald.
• Aanvullend geboorteverlof: maximaal vijf weken, 70% van het dagloon via UWV.
• Verlof moet binnen zes maanden na geboorte worden opgenomen.
• Werkgever mag invulling alleen wijzigen bij zwaarwegende belangen. 

Calamiteitenverlof en kort verzuimverlof

• Voor onvoorziene omstandigheden, bevalling partner, overlijden naaste, spoedeisende artsbezoeken.
• Meestal één dag, betaald.
• Bij samenloop met andere verlofvormen eindigt calamiteitenverlof na één dag. 

Kortdurend en langdurend zorgverlof

• Kortdurend: maximaal twee keer de arbeidsduur per week (per 12 maanden).
• Langdurend: maximaal zes keer de arbeidsduur per week (per 12 maanden).
• Voor verzorging van partner, kind, bloedverwant of huisgenoot.
• Werkgever mag alleen weigeren bij zwaarwegende belangen. 

Ouderschapsverlof

• 26 keer de wekelijkse arbeidsduur tot het kind 8 jaar is.
• Eerste negen weken (bij opname in het eerste levensjaar): 70% van het dagloon via UWV.
• Overige weken: onbetaald, tenzij cao anders bepaalt.
• Verzoek minimaal twee maanden vooraf schriftelijk indienen.
• Werkgever mag alleen weigeren bij zwaarwegende belangen. 

Praktische aandachtspunten voor werkgevers

• Informeer werknemers actief over verlofmogelijkheden.
• Controleer de cao en het arbeidsvoorwaardenreglement op aanvullende afspraken.
• Weiger verlof alleen bij écht zwaarwegende belangen, en motiveer dit schriftelijk.
• Vraag tijdig uitkeringen aan bij het UWV.
• Houd rekening met opzegverboden en bescherming tegen ontslag.
• Zorg voor veilige en gezonde werkomstandigheden, zeker bij zwangerschap en bevalling (denk aan kolfruimte, extra pauzes, geen gevaarlijke stoffen).
• Bewaar relevante documenten (zoals zwangerschapsverklaring) minimaal één jaar na einde uitkering.
• Let op: bij te late betaling van uitkering kan wettelijke rente verschuldigd zijn. 

Veelgestelde vragen

Mag ik verlof weigeren?
Alleen bij zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen. Organisatorische ongemakken zijn onvoldoende. 

Moet ik het loon doorbetalen tijdens verlof?
Bij betaald verlof (zoals zwangerschapsverlof, geboorteverlof) betaalt het UWV meestal de uitkering. Bij onbetaald verlof hoeft u geen loon te betalen, tenzij de cao anders bepaalt. 

Wat als een werknemer ziek wordt tijdens verlof?
Bij ziekte tijdens zwangerschapsverlof geldt een Ziektewetuitkering. Bij ouderschapsverlof loopt het verlof door; loon wordt alleen betaald over gewerkte uren. 

Heeft verlof invloed op vakantiedagen of transitievergoeding?
Tijdens zwangerschapsverlof bouwt werknemer vakantiedagen op. Ouderschapsverlof (onbetaald) telt niet mee voor vakantieopbouw, behalve de eerste negen weken betaald verlof. Transitievergoeding wordt berekend zonder verlofkorting. 

Call to Action

Wilt u weten hoe u WAZO-verlof in uw organisatie goed regelt? Heeft u vragen over het beoordelen van verlofaanvragen, het informeren van medewerkers of het voorkomen van juridische risico’s? Neem contact op met Vallei Advocaten & Mediators in Ede voor een praktische quickscan of spoedadvies.

Disclaimer: Dit artikel biedt algemene informatie en is geen juridisch advies op maat. Neem bij twijfel altijd contact op met een gespecialiseerde arbeidsrechtadvocaat. 

« Terug naar het overzicht